Teknografia eta kulturaren inguruan...

LABURPENA:  Filosofía constructiva, tecnografía y política

                             de tecnociencia, cultura y sociedad digitales

                   Manuel Medina

                            Universitat de Barcelona

Filosofia konstruktiboak teknika eta kultura elkarrekin doazela eta historikoki informazio eta komunikazio teknologien berrikuntzek kulturan izan duten eragina izugarria izan dela ( idazketa, alfabeto eta tipografiatik hasita) eta egunotan ere oso nabarmena dela azpimarratzen du. Informazio eta komunikazio tekniken desberdinen garapen aroak,  nola hizkuntzatik hasita, idazketa, alfabetua, inprenta eta informatikaraino, bere kultura eta ahozko informazioaren gizartea izan du eta aldi berean bere ezagutza teknikoen ondotik gizarte berria sortu da.

Kultura digitala osagai sinboliko eta materialez osatua dago, kultura zerbait materiala ere bada eta teknologiaren garapenak garrantzia du, adibidez, gaur egun hardwarea softwarea bezain garrantzitsua da.

Gizarte digitalen kultura sistema kulturalen sare oso konplexua da, non eragile, ingurune material, sinboliko, antolaketako eta biotikoak eta baliabide kulturalak partekatzen diren, elkar aberastuaz.

Ingurune material elektronikoak eta kode bitarrean zenbakituak dauden ingurune sinboliko digitalak bereizten dira ordenagailuetan.

Eragileetan banakoak, kolektiboak eta beren praktikak bereiz ditzakegu, eta erabiltzaile hutsak eta ikertzaile, teknikari,diseinatzaile, programatzaile, ekintzaile, hornitzaile, enpresari, itzultzaile, erregulatzaile eta  legegileak ere izango ditugu. Eragile kolektiboak izango lirateke sare eta komunitate birtualak, elkarte eta unibertsitate eta ikerketa zentruak eta enpresa pribatu eta administrazioa, nazioarteko erakundeak,…

Sistema zientifiko eta teknologikoen berrikuntzak bere ingurune eta sistema sozial eta kulturaletan eragina du, teknologia, kultura eta gizartea ez direlako sistema itxiak eta beraien artean etengabeko elkarrekintza ematen delako. Honela, adibidez, eragile batzuek software librea garatu dute. Berrikuntza hauek finkatu egin behar dira: teknikoki funtzionaltasuna, fidakortasuna eta iraupena segurtatuaz eta era berean bere ulerkortasuna eta kulturan transferentzia edo integrazioa bermatuaz eta azkenik, gizarteak onartzea. Bere ulerkortasuna eta integraziorako sistema teknologiko eta zientifiko berriak birdiseinatu eta moldatu beharko dira (transferentzia) eta zenbait eragilek asko egin dezakete berrikuntza hauen zabalpen eta eraginkortasunean (administrazioak, enpresak, ingeniari eta zientzilariak,…).

Gaur egun, arlo teknozientifikoan XX.mendetik TIC digitalen erabilera ezinbestekoa da eta teknozientzia digitalak aurrerapen handiak ekarri dizkigu teknologia nuklearrean, bioteknologian, ingenieritza genetikoan, nanoteknologian eta baita ekoizpen industrialean, merkataritzan eta finantza digitaletan ere. Globalizazioaren arora iritsi gara Interneten bidez eta e- elkarrekintza modu berriak ere badatoz: e-learning, e-adminstration, e-politics,e-democracy,...

Honek, antzinako sistema kulturalak hankaz gora jarri ditu eta kaltetu ditu neurri batean: ingurumena, zentral nuklearrak, ingenieritza genetikoaren ikerkuntza, zaintza eta kontrol sistema konplexuak, sistema finantzieroen manipulazioak krisi ekonomikoa ekarri du, enpresen deslokalizazioak,... Teknozientzia digitalen jabetzak hegemonia berriak ekarri ditu eta honekin gatazka eta injustizia berriak.

Gainera, berrikuntza eta eraldakuntza hauen ezarpen masiboari, sistema berri hauen eragin eta ondorioei eta beren garapenak ekarritako krisi eta gatazkak gobernuek nola kudeatu behar dutenari buruzko erronka eta zalantza berriak sorteen dira. Batzuetan eredu tradizionalekin talka egiten dute eta gatazkak eta krisiak sortzen dira ez badira sozio-tekniko-kulturalki finkatzen. Finkapen honetan egon daitezkeen arazoak aurrikusi, aztertu eta konpontzen saiatu behar da, garapen jasangarria bultzatuaz. Garapen jasangarria sistema tradizionala eta berriaren arteko bateraezintasunak desagertuaz edo sistema tradizionala eraldatuaz lortuko da. Horretarako hausnarketa ahalegina egin beharra dago, iragana berreraiki eta oraina ulertuaz, helburuak eta arauak ezarriz etorkizuna aurreikusteko. Filosofia konstruktiboa filosofia publikoa izango da zientzia eta teknologia ikasketez lagunduta egungo gizarte teknozientifiko digitalek dituzten arazo publikoak konpontzera saiatuko den filosofia.